تبلیغات
كامیاران شهر بابا مردوخ

كامیاران شهر بابا مردوخ
 
قالب وبلاگ
نویسندگان

قسمت اول

محقق: کورش صالحی (علی پالنگانی)

وجه تسمیه
اردلان (=هه‌رده‌ڵان، ئه‌رده‌لان) از دو قسمت شکل گرفته است.
1- ارد (= ئه‌رد) 2- لان
» ئه‌رد« (= ئه‌رد ، هه‌رد) به معنی »زمین« و »کوهستان« می باشد .
»لان« در معنی »پسوند مکان« به کار می رود و همچنین به معنی »لانه ، آشیانه، خانه« و معنی کُلی آن به کسانی یا کسی گفته می شود که در خانه هایی زندگی می کرده اند که این خانه ها در محلی کوهستانی بوده است. همچنین به معنا های ذیل به کار می رود: »مشاور«، »نگهبان« ،»جای در آسیاب«، »اسم طایفه یا منطقه یی در گذشته«
نظر محقق
بررسی اسناد پالنگان : سند اول مربوط به سالهای 12 - 11 قبل از میلاد، سند دوم مربوط به سال 88 قبل از میلاد و قباله ی سوم مربوط به سال 22 قبل از میلاد، در بعضی از منابع به چرم نوشته های پڵنگان(=پاڵنگان) مشهورند و در بعضی دیگر از منابع از آن ها به اسم »بنچای« یا »بنجێی هورامان« یاد شده است.
این چرم نوشته ها در سال 1913میلادی در نزدیکی پلنگان پیدا شده و شامل سه سند (قباله)است که به زبان پهلوی و یونانی نگاشته
شده و قدمت آنها به حدود یک قرن قبل از میلاد برمی گردد.این اسناد که در حال حاضر در انگلستان نگهداری می شوند، حکایت از وجود کتابت و تمدن دیرباز در اورامان دارند.(دکتر برهان الدین ولد بیگی. نگاهی به جاذبه های توریستی اورامان. نشر احسان ،چاپ دوم 1388 ص44)
در بررسی یکی از اسناد اورامان که در پالنگان یافت شده و مربوط به ماقبل میلاد می باشد و هم اکنون در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود و »کاولی« آن را ترجمه كرده است، در سطر چهارم که اسم صاحب زمین را معرفی نموده، به کلمه ی »ارل« اشاره كرده است که از لحاظ تلفظ و ساختار با کلمه ی »اردل« شباهت دارد . بنابر آن اسناد مشخص می شود که ظاهراً شخص »ارل« فردی متمول صاحب نفوذ و دانا بوده است و علاقه به این کلمه تحت تأثیر شخص مذکور ویا علاقه به خود کلمه رواج داشته است.
» ئارڵ «- » ئه‌رڵ «- » ئاریڵ « احتمالاً از »ئار« - »ئاور« گرفته شده است.
الف: ئاردڵ از دو کلمه ی »ئار« + »دڵ « تشکیل یافته است.
» ئار« = آور (= آتش).
»دڵ«= دل.
»دل آتشین« یا »دل نورانی«
ب: ئارڵان از دو کلمه ی »ئار« + » ڵان« تشکیل یافته است.
» ئار« = آور (= آتش).
» ڵان« = ئێلیان ، هێلیان (= لانه)
»لانه یا محل آتش« یا »لانه و محل نور« ـ کسی که مکان او یا قلب او نورانی یا آفتابی یا روشن یا آتشی می باشد.
توضیحاتی در مورد
»باوا هه‌رده‌ڵان« (= بابا اردلان)
نویسنده ی کتاب »تحفه ناصری« در صفحه ی 91 می نویسد:» ( شخص اول اردلان، نامش »خسرو« و آسیابان بوده در سنه پانصد و شصت و چهار هجری (!) به ناحیه ی »شهروز« آمده و قلعه ی »ظلم« (=زلم ) را در کمال استحکام برای سکونت و دارالحکومه ی خود بنیاد کرده ... بعد از مدتی محل »پالنگان« ... را جزو متصرفات خود كرده و از قلعه ی ظلم که آب و هوایش ناسازگار بوده به محل »پلنگان« نقل كرده و قلعه‌ی بسیار محکمی در آنجا ساخته و مدت چهل و دو سال در آن ناحیه مقتدراً زندگانی و حکمرانی کرده و در اواخر عمرش به ا مر چنگیزیان (!) »کوی« و »حریر« و »شهر بازار« و »رواندز« و »عمادیه« هم ضمیمه ی متصرفات او گشته.«
دکتر »حشمت اله طبیبی« در نقد مطالب فوق در تعلیقات همان کتاب صفحه ی 471 و 472 می
نویسد: شرفنامه می نویسد که »ولیخان تکلو حاکم همدان پس از فوت »شاه اسمعیل« که هرج و مرج به احوال قزلباش راه یافت ... سولاغ حسین را ... بدست آورده ضایع گردانند و عسکر شهره زول [شهر زور] فرصت یافته قلعه پلنگان را از ید تصرف تکلویان بیرون آورد و کس از وارثان ملک نماند و بالفعل پلنگان بطریق سنجاق از دیوان آل عثمان به مردمان اجنبی می‌دهند« بنابر آنچه صاحب شرفنامه نوشته است، معلوم شد قلعه پلنگان تا پایان سلطنت شاه اسمعیل (ثانی ) سال 985 هجری درید قدرت امرای کلهر (1) و گوران و در قلمرو پادشاهان صفوی بوده است، و بعد از آن چون حاکم مقتدری از کلهر نداشت ، »هلوخان اردلان« (996 - 1014) دارالملک خود را از قلعه زلم شهر زور به قلعه پلنگان منتقل کرده است . بنابر این انتساب تسخیر قلعه پلنگان با این خسرو خان که تاریخ مرگش 606 هجری است و انتقال دارالملک اردلان از قلعه زلم شهر زور به قلعه پلنگان عاری از صحت و قول اصح همان است که صاحب شرفنامه نوشته و در شرح حال هلوخان اردلان آمده است.
قلعه پلنگان را از ید تصرف تکلویان بیرون آورد
و کس از وارثان ملک نماند و بالفعل پلنگان بطریق سنجاق از دیوان آل عثمان به مردمان اجنبی می‌دهند« بنابر آنچه صاحب شرفنامه نوشته است، معلوم شد قلعه پلنگان تا پایان سلطنت شاه اسمعیل (ثانی ) سال 985 هجری درید قدرت امرای کلهر (1) و گوران و در قلمرو پادشاهان صفوی بوده است، و بعد از آن چون حاکم مقتدری از کلهر نداشت ، »هلوخان اردلان« (996 - 1014) دارالملک خود را از قلعه زلم شهر زور به قلعه پلنگان منتقل کرده است . بنابر این انتساب تسخیر قلعه پلنگان با این خسرو خان که تاریخ مرگش 606 هجری است و انتقال دارالملک اردلان از قلعه زلم شهر زور به قلعه پلنگان عاری از صحت و قول اصح همان است که صاحب شرفنامه نوشته و در شرح حال هلوخان اردلان آمده است.
شرفنامه می نویسد: در اواخر دولت سلاطین چنگیزیه بر ولایت شهره زول که در آخر به شهر زور اشتهار یافت، مستولی گشت. (ص 118 )
مستوره : در انتهای سلطنت چنگیزیان ، کوی ، حریر شهر زور و بابان را متصرف شده (ص7 )
لب تواریخ : در اواخر سلطنت چنگیزخان... ص 04 مردوخ بدون ذکر سند می نویسد »یشموت« پسر هلاکو خان حکومت شهر زور را به قباد که به بابا اردلان ملقب گردید واگذار نمود (ص90 )
حدیقه ناصری سال 564 هجری را آغاز حکومت مستقله طایفه اردلان ذکر کرده و نوشته در اواخر عمر چنگیزیان ... ضمیمه تصرفات او گشته.
***
در اینجا چند نکته مورد نقد است اول اینکه سلطه مغول »چنگیزیان« بر ایران از 617 تا 737 هجری بوده است . از تواریخ کردستان حدیقه ناصری کتاب حاضر سال 564 را آغاز حکومت اردلانها نوشته اند که قبل از حمله مغول به ایران است. »تاریخ مردوخ« هم که تازه ترین تالیف در تاریخ کردستان »سنه« [سنندج]است از کتب فوق اقتباس کرده. سوم ، با اینکه خسرو خان مولف لب تواریخ و مستوره از اردلانها هستند تا حکومت مأمون بیک ثانی، تاریخ حکومت حکمرانان قبل را ذکر نکرده اند. شرفنامه نیز بدون ذکر تاریخ و به اجمال گذرانده فقط در ذکر حکومت مأمون بیک بن بکه بیک ( مأمون بیک ثانی) می نویسد: بعد از گرفتاری مأمون بیک ، عمش »سرخاب« ... اظهار اطاعت به درگاه شاه طهماسب کرده (سلطنت شاه طهماسب از 931 تا 984 بوده) است.
با این ترتیب ارائه تاریخ دقیق و صحیحی راجع به آغاز حکومت اردلانها خالی از اشکال نیست، بخصوص که در تواریخ قبل از مغول نه تنها از حکمرانی اردلان ها ذکری نرفته است، بلکه انتساب آغاز حکمرانی اردلان ها به اواخر دوره چنگیزیان به دلایل تاریخی نادرست است و در تاریخ مغول (جامع التواریخ ) در شرح فتوحات عراق ذکری از حکام اردلان نرفته است.
در حاشیه نسخه مولف نیز به خط مرحوم »ملک الشعراء بهار« آمده است که »در روایت خسرو، مدت ریاست وی اختلافا ت تاریخی دارد و نیز چنگیزخان در سنه ششصد ودوازده هجری به ایران تاخته و کردستان تا مدتها بعد از آن در تحت تصرف امرای محل بوده و تسلیم سپاه مغولان نشده بود . در این صورت قطعاً خبر خالی از صحت است و یا تاریخ آن اشتباه است«

این مقاله در هفته نامه سیروان ،همین هفته نیز به چاپ رسیده است




[ چهارشنبه 16 آذر 1390 ] [ 11:06 ق.ظ ] [ زیرك محمدیان ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :